De hoornschoen

De hoornschoen is het uitwendige gedeelte van de hoef van een paard. Wat bij een mens de nagel is, is bij de hoeven van het paard de hoefwand. Om het hoefbeen -het bot in de hoef –  zit de hoef(zool)lederhuid. Dit is het levende deel van de hoef en hier lopen de bloedvaten en zenuwen. De hoeflederhuid kan qua structuur en gevoeligheid worden vergeleken met het nagelbed van de mens. Wanneer de verbinding tussen de hoeflederhuid en de hoornschoen lost laat, spreekt men van een losse (hoef)wand. De hoornschoen of hoornwand kan te droog worden en afbrokkelen (brokkelhoeven) of scheuren. Een dergelijk hoefprobleem kan ook gebeuren door een trauma. Invetten van de hoef om droogte te voorkomen lijkt een goed idee, maar werkt averechts: het vet voorkomt namelijk dat er vocht van de omgeving in de hoef kan trekken. Beweging zorgt voor een goede conditie van de hoornschoen doordat dit het hoefmechanisme verhoogt. Dit werkt als een soort zuig- en perspomp voor de aanvoer van voedingsstoffen en de afvoer van afvalstoffen. Veel hoefmechanisme zorgt voor veel voeding in de hoef en voorkomt hiermee hoefproblemen bij het paard. Een gezonde hoef is dik, glad en recht en vertoont geen brokkels, scheuren of randen.

De kroonrand

Is de bovenste rand van de hoefwand en vormt de verbinding tussen de huid en de hoefwand. Is verantwoordelijk voor de vorming van de buitenste hoefwand.

Draagrand

Dit is de onderzijde van de hoefwand. Dit deel draagt echter niet al het gewicht van het paard en de naam “draagrand” is daarom misleidend.

De witte lijn van de hoeven van een paard

De hoeflederhuid bestaat aan de buitenrand uit lamellen. Dit zijn een soort dunne plaatjes met ruimte ertussen; de hoeflederhuid wordt omsloten door de hoornschoen. De hoornschoen is het niet-levende deel van de hoef en hoort van een sterke, elastische en soepele structuur te zijn. De binnenzijde van de hoornschoen bestaat ook uit lamellen en deze schuiven precies om de lamellen van de hoeflederhuid. Het gebied waar de lamellen in elkaar grijpen vormt de witte lijn. Wanneer de hoef van een paard wordt opgetild is hier een dunne witte, poreuze lijn dichtbij de draagrand van de hoef te zien. Dat is de witte lijn. Bij de hoeven van het paard is de witte lijn van groot belang, want hiermee zit de hoefwand aan het hoefbeen geplakt, een soort levend klittenband. Als de witte lijn verzwakt of loslaat dan valt het hoefbeen omlaag en drukt dan op de zool. Deze is niet bestand tegen het gewicht van het paard en raakt dan chronisch ontstoken.

De straal van de hoeven van een paard

De straal is een zachtere, veerkrachtigere structuur dan de overige delen van de hoornschoen van de hoeven van een paard. Mede hierdoor kan de achterste hoefhelft bij het neerzetten en optillen van de hoef respectievelijk uitzetten en vernauwen. Dat noem je het hoefmechanisme. Het straalkussen – levende straal – bevindt zich tussen de straal en het hoefbeen. Het is zacht weefsel: een massa van vet en kraakbeen, waarmee de voet aan de onder-achterkant gevuld is. Je kunt het voelen met je duimen in de kootholte. Schimmels en bacteriën in de straalgroeve of straalkussen kunnen leiden tot hoefproblemen zoals rotstraal. In de straal kan ook door ontstekingen een overmatige hoorngroei ontstaan. Dit wordt straalkanker genoemd.

Het hoefgewricht en hoefkatrol van de hoeven van een paard

Het hoefgewricht bestaat uit kraakbeen, gewrichtsvloeistof en gewrichtskapsel. Het hoefkatrolmechanisme voorkomt dat de hoef aan de voorkant naar boven omklapt. De buigpees zit vast aan de onderkant van het hoefbeen en loopt als een kabel over de ‘katrol’, de achterkant van het straalbeen. Het wordt gevormd door het straalbeen, de diepe buigpees, een slijmbeurs, banden en het hoefgewrichtskapsel. Het straalbeen is een klein bot achter en tussen het hoefbeen. De slijmbeurs is een met vloeistof gevuld zakje welke zich tussen het straalbeen en de diepe buigpees bevindt. De slijmbeurs zorgt voor het soepel laten glijden van de buigpees over de achterkant van het straalbeen. De diepe buigpees zorgt voor het strekken van de hoef. De impar ligament is een kleine band die het straalbeen aan het hoefbeen verbindt. Een paard dat na een sprong op één been landt, kan tot een ton gewicht op die voet dragen. De vier voornaamste vormen van schokabsorptie zijn: • de schuine stand van de botten • het hoefmechanisme • samendrukking van de hoornpijpjes • het rekken van de ongevoelige hoorn- en gevoelige vleeslamellen

Zenuwen in de hoef

De zool en de kroonrand van de hoeven van een paard zijn bijzonder gevoelig. Dit komt omdat er een zenuwbundel langs elke zijde van koot- en kroonbeen loopt naar het hoefbeen. Een zenuw van elke bundel dringt in elke hoefbeentak en eindigt aan de overgang van de wand en zool. De overige zenuwen vertakken onderweg naar het hoefbeen en eindigen ter hoogte van de kroonlederhuid.

Functie hoeven van een paard

Behalve dat de hoeven van een paard het loopvlak voor het paard vormt, beschermen de hoeven tegen uitwendige mechanische invloeden en slijtage en zorgen ze voor grip op de ondergrond. Daarnaast functioneren hoeven van een paard als schokdemper en ondersteunen ze het hart als bloedcirculatiepomp.

Behandeling bij problemen met de hoeven van een paard

Een schone, droge stal en het regelmatig grondig reinigen van de onderkant van de hoeven, voorkomt veel hoefproblemen bij een paard. Ook is het belangrijk dat je de hoeven regelmatig controleert op conditie, afbrokkeling, scheuren, zweren of beschadiging door een trauma om hoefproblemen te voorkomen. Vergeet daarbij niet de hoefwand en de hoeflederhuid te controleren op loslating en ontstekingen. Preventief tegen hoefproblemen bij het paard zijn er bouwstoffen en mineralen die het herstel van hoeven ondersteunen. Deze stoffen bevorderen het herstel van de aangedane structuur. Kruidenpreparaten, homeopathie en fytotherapie met medicinale druppels van planten ondersteunen het zelfherstellende vermogen van het lichaam.

Tips en weetjes over de hoeven van een paard

Schone hoeven zijn de basis

Zorg voor een goede hoevenkrabber: stevig maar niet te scherp. Begin met het weghalen van vuil in de straal met een van je af krabbende beweging. Maak ook de hoefzool en de hoefwand schoon met een borsteltje. Door voorzichtig met je schouder tegen je paard aan te duwen, zal het paard zijn of haar been meestal vlot optillen. Ondersteun het opgetilde been vervolgens goed, door het net boven de hoef vast te houden. Bij het achterbeen kun je het laten rusten op je eigen bovenbeen. Als je klaar bent help je het paard bij het weer rustig neerzetten van zijn voet.

Voorkom rotstraal

Met een schone, droge stal en het regelmatig grondig reinigen van de onderkant van de hoeven kun je hoefproblemen zoals rotstraal helpen voorkomen. Krab de hoeven uit, spuit de stralen regelmatig schoon en gebruik bij paarden met gevoelige hoeven een middel dat goed diep indringt voor het grondig reinigen van de zool, de witte lijn en oude hoefnagelgaten. Gebruik alleen zalf of teer als de stralen goed schoon zijn.  Deze producten sluiten de straal namelijk af, waardoor er vuil en bacteriën ingesloten kunnen raken in de straalgroeves waardoor het hoefprobleem juist verergerd wordt. Om de zool weerbaarder te maken kun je het rantsoen van je paard aanvullen met een voedingssupplement dat de kwaliteit van het hoorn ondersteunt. Denk hierbij aan zwavelhoudende voedingsstoffen zoals MSM zinkzwavel en Biotine.

Wel of geen hoefijzers

Uit Zwitsers onderzoek (2017) blijkt dat een schop van een paard met metalen hoefijzers een veel groter risico lopen op breuken bij andere paarden dan een trap van een paard met kunststof hoefijzers. Het risico is een stuk kleiner als het paard helemaal geen hoefijzers heeft.  Het beste is dus om paarden de wei op te sturen zonder hoefijzers.