Insulineresistentie is een steeds vaker voorkomend probleem bij paarden, vergelijkbaar met diabetes type 2 bij mensen. Het is een aandoening waarbij de receptoren die op insuline moeten reageren, dat door een verhoogde aanmaak van insuline in het lichaam niet meer doen. Zo gaat het lichaam telkens meer insuline aanmaken met allerlei problemen tot gevolg. Insuline is een hormoon dat heel belangrijk is voor de regulatie van de bloedsuikerspiegel. In dit artikel bespreken we de oorzaken, symptomen, diagnose en behandelingsopties van insulineresistentie bij paarden.
Inleiding
De voeding van paarden is in de loop der tijd erg veranderd. Het wilde paard moest grote afstanden of schrale grond afleggen om zijn voeding te bemachtigen. Een combinatie van veel bewegen en sobere voeding dus. Tegenwoordig staan paarden op weiden met grassen waar vaak veel suikers in zitten en worden extra bijgevoerd met suikerrijke en koolhydraatrijke voeding. Ook wat bewegen betreft leven paarden nu heel anders dan voorheen. Ze bewegen niet meer de hele dag door, maar op gezette tijden wanneer ons dat uitkomt. Dan is er sprake van een piekbelasting. Een compleet ander leef- en eetpatroon, waar het huidige paard zich lichamelijk nog niet op heeft aangepast. Dit kan leiden tot problemen in een verstoring van de glucose (suiker) – en energiehuishouding van het paard. Insulineresistentie kan hiervan het gevolg zijn. Paarden met insulineresistentie hebben een verhoogde kans op staart -en- maneneczeem, hoefbevangenheid en de ziekte van Cushing.
Wat kan ik doen?
Oorzaken van insulineresistentie bij het paard
Insulineresistentie bij paarden kan door verschillende factoren worden veroorzaakt, waaronder:
- Genetica: sommige paardenrassen, zoals de Fjord, de IJslander, en andere rassen met een ‘easy keeper’ fenotype, hebben een (epi-)genetische aanleg voor insulineresistentie.
- Obesitas: overgewicht en een te hoge inname van calorieën kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van insulineresistentie. Vetweefsel scheidt ontstekingsbevorderende stoffen af die de insulinegevoeligheid verminderen.
- Voeding: een voeding die rijk is aan suikers en zetmeel kan leiden tot een verhoogde insulineproductie en uiteindelijk tot insulineresistentie.
- Gebrek aan beweging: te weinig beweging vermindert de insulinegevoeligheid van de spieren, waardoor insulineresistentie kan ontstaan.
- Chronische stress: langdurige stress verhoogt de cortisolniveaus in het bloed, wat kan bijdragen aan insulineresistentie.
Symptomen van insulineresistentie
Insulineresistentie kan zich bij paarden manifesteren door verschillende symptomen:
- Vetopslag: met name vetophopingen op specifieke plaatsen zoals de nek (ook wel een ‘cresty neck’ genoemd), schouders en rond de staartbasis.
- Lethargie: verminderde energie en lusteloosheid kunnen wijzen op problemen met de suikerstofwisseling.
- Polydipsie/polyurie: veel drinken en veel urineren kunnen voorkomen.
- Hoge bloedsuikerspiegel: Bij laboratoriumtests kan een verhoogde bloedglucosewaarde worden waargenomen.
- Laminitis: een ernstige complicatie van insulineresistentie is de ontwikkeling van laminitis, een pijnlijke ontsteking van de hoeflamellen. In de volksmond kennen we dit als hoefbevangenheid.
Diagnose insulineresistentie
De diagnose van insulineresistentie bij paarden omvat meestal een combinatie van klinisch onderzoek en laboratoriumtests. Veelgebruikte methoden zijn:
- Orale glucosetolerantietest (OGTT): hierbij wordt de bloedglucose en insulinespiegel gemeten na het toedienen van glucose.
- Insuline tolerantietest: Een test waarbij de reactie van het paard op toegediende insuline wordt gemeten.
- Bloedonderzoek: analyse van insuline- en glucoseconcentraties in het bloed om afwijkingen te detecteren.
- Body Condition Scoring (BCS): een systematische beoordeling van de lichaamsconditie om obesitas te identificeren.
Behandeling insulineresistentie
De behandeling van insulineresistentie bij paarden richt zich op levensstijlveranderingen en soms medicatie
- Dieetverandering: het verminderen van de inname van suikers en zetmeel is cruciaal. Vezelrijk en laag-glycemische voeding wordt aanbevolen.
- Supplement: een supplement met o.a. artisjok, brandnetel, broccoli, calcium, choline, fenegriek, foliumzuur, gember, groene kool, hazelaar, hibiscus etc. kan een goede ondersteuning bieden bij het behandelen van insulineresistentie.
- Gewichtsverlies: een gecontroleerd dieet en regelmatige lichaamsbeweging helpen je paard bij het verminderen van overgewicht.
- Regelmatige beweging: pas de huisvesting aan zodat je paard dagelijks veel kan bewegen, zonder daarbij afhankelijk te zijn van jouw agenda. Dit helpt je paard om de insulinegevoeligheid te verbeteren.
- Monitoring: houd je paard in de gaten en laat het regelmatig controleren m.b.v. een bloedonderzoek. Zo kun je de voortgang goed volgen en kunnen aanpassingen worden gemaakt in het behandelplan.
Preventie insulineresistentie
Heeft je paard nog nergens last van en wil je dat dit zo blijft dan is er een aantal preventieve maatregelen die je kunnen helpen om insulineresistentie te voorkomen:
- Behoud een gezond gewicht: voorkom overgewicht door een gebalanceerd dieet en voldoende beweging te bieden.
- Beperking van suikers en zetmeel: voorkom voeding die rijk is aan suikers en zetmeel, vooral bij risicorassen. Voer een schraal dieet zonder krachtvoer, rijk aan verschillende soorten ruwvoer. Laat het hooi analyseren en vul tekorten aan waar nodig.
- Regelmatige controle: een vroegtijdige diagnose en behandeling kunnen ernstige complicaties voorkomen.
- Stressmanagement: vermijd langdurige stressvolle situaties voor je paard. Deze hebben een negatieve invloed op het lichaam.
Conclusie
Insulineresistentie bij paarden is een probleem dat een proactieve aanpak vereist. Door inzicht te krijgen in de oorzaken, symptomen en behandelingsopties kun je als eigenaar in samenwerking met de dierenarts de gezondheid van je paard waarborgen. Vooral lifestyle management is heel belangrijk om insulineresistentie bij je paard te voorkomen. Daarnaast is het vroegtijdig signaleren en behandelen van insulineresistentie cruciaal om complicaties zoals laminitis te voorkomen en de levenskwaliteit van jouw paard te verbeteren.
Wat kan ik doen?